What’s in a name – 2

De plaatselijke geschiedenis boeit me en ik krijg daarom geregeld informatie van mensen. Zo kreeg ik een koffertje te leen, boordevol documenten en albums. Het interessantste voor mij was een trouwalbum. In dat album zaten onder meer zo’n tachtig visitekaartjes. Terwijl ik de kaartjes bekeek, viel me op hoe verschillend ze waren. Maar het verschil zat alleen bij de vrouwen. Wat was hier aan de hand? Stof voor een vervolg op mijn eerdere blog: What’s in a name. 

Het huwelijk vindt plaats in Borne. Van veel mensen die je wel op dit feest verwacht, is er geen visitekaartje. Het is een gebruik in de meer deftige kringen of bij zakenmensen. Sommigen schrijven p.f. op het kaartje ‘pour féliciter’. Ook dat is deftig. Soms wordt het beroep vermeld en een enkele keer het adres of de woonplaats.

Het is 1900 en we zitten midden in de eerste feministische golf. Deze golf komt op omdat de vrouwen uit de ‘betere’ kringen zich vervelen. Ze zijn handelingsonbekwaam, mogen niet aan de studie of het werk en voor het huishouden hebben zij hulpen. De man beslist over haar bezit en geld en over hun kinderen. De vrouw hoort hem te gehoorzamen.

De vrouwenbeweging wordt geïnspireerd door het boek ‘De onderwerping van de vrouw’ uit 1869 van John Stuart Mill. Hij ziet vrouwen als de slaven van hun man, als onmondige wezens die zich aan hem moeten onderwerpen. Omdat vrouwen zich niet kunnen ontplooien, weet niemand wat haar mogelijkheden zijn. Hij pleit voor economische, juridische en politieke gelijkheid van vrouwen en mannen.

Vrouwen willen zich niet langer laten onderdrukken en eisen de ruimte om te studeren, te werken en te stemmen. Het is interessant om de kaartjes vanuit deze achtergrond te bekijken. Hoe staan vrouwen en mannen op de kaartjes vermeld?

De mannennaam is niet aan verandering onderhevig. Jonge mannen gebruiken hun voornaam, getrouwde heren maken in de regel gebruik van hun initialen. En natuurlijk vermelden ze hun achternaam. Er is heel weinig variatie.

Maar dan de vrouwen! Legio mogelijkheden en het lijkt een heel gepuzzel om te zoeken naar de gewenste vorm. Het merendeel van de echtelieden houdt het bij het gangbare ‘en Echtgenoote’. Een enkeling zet voorzichtig de eerste schreden op het emancipatie-pad door deze toevoeging niet in een kleiner lettertype te zetten, maar even groot.

Vooruitstrevender zijn de kaartjes met ‘meneer en mevrouw’. Daar zijn vier kaartjes van: één met alleen zijn naam en de andere kaartjes met haar meisjesnaam toegevoegd in kleinere letters.

Nog een stap verder gaan de echtparen zonder mevrouw en meneer op hun kaartjes, maar met vermelding van hun beider namen, onder elkaar. De mannennaam gaat nog wel voorop. De vrouw gebruikt hier haar eigen voorletters en haar meisjesnaam. Van één vrouw heeft de meisjesnaam een kleiner lettertype, de andere drie kaartjes geven beide namen een even prominente plaats.

Een enkel stel heeft een dubbel visitekaartje met de namen apart, elk op één kant van het kaartje. Een stel gebruikt daarbij ook de voornamen, wat heel uitzonderlijk is.

Maar er zijn rond 1900 ook paren met aparte visitekaartjes. Wel in dezelfde vorm en met hetzelfde lettertype – ze horen bij elkaar -, maar met de eigen namen. Deze vrouwen vermelden ook altijd hun meisjesnaam, soms in kleinere en soms in even grote letters.

Abraham Feitsma en Martha Feitsma – de Jong uit Leeuwarden zijn hier het vermelden waard. Ze hebben niet alleen beiden een apart kaartje met prachtig versierde letters, maar staan – als gehuwd stel – ook beiden met hun voornaam genoemd. Dat is heel modern. Toch is Martha 68 als ze naar Borne komt om dit feestje mee te vieren.

Waar veel gehuwde vrouwen alleen vermeld worden als echtgenote, kiezen weduwes er vaak voor om hun meisjesnaam weer te gebruiken. Ze genieten nu een zekere mate van zelfstandigheid. Maar niet iedereen vindt dat belangrijk, een vrouw noemt zich: Wed. Karel Vos. Misschien was haar man een begrip in haar woonplaats en gebruikt ze daarom zijn voor- en achternaam. Misschien ook is dit de gewoonte in het conservatieve bolwerk waar ze vandaan komt.  

Wat levert dit kleine onderzoekje nu op? De kaartjes laten zien dat de plaats van de vrouw aan het verschuiven is. Vooral in de ‘hogere’ kringen en de steden. Ze is niet altijd meer het verlengstuk van haar man, maar zoekt een eigen plek. Er zijn veel tussenvormen. De verschillen gaan van de visitekaartjes met het ‘en Echtgenoote’ in kleine letters tot de aparte kaartjes voor vrouw en man, waarop de vrouw ook haar meisjesnaam vermeldt in een even groot lettertype. Het komt heel nauw: je kunt met zo’n kaartje een statement maken. Je kunt laten zien in hoeverre je meevaart op de feministische golf.

8 gedachten over “What’s in a name – 2”

  1. wat een leuk verhaal Annette.
    Een inkijkje in hoe, wat we wel wisten, de onderschikking en geleidelijke emancipatie van de vrouw, uitwerkt in het dagelijks leven. Van de upperclass dan wel te verstaan.
    veel plezier verder met de documenten en albums.
    Clementine

    1. Hé Elvia. Ja dat zou leuk zijn. Ik heb vriendinnen die niet meer de achternaam van hun man overgenomen hebben en waar de kinderen haar achternaam kregen.

  2. Tot mijn verbazing heb ik collega’s die 20 en 30 jaar jonger zijn die de achternaam van hun man gebruiken, soms met vermelding van hun meisjesnaam (ook zo’n raar woord), maar soms ook niet. Als Belgische vind ik dit bijzonder vreemd. Volgens de Belgische wetgeving behouden beide echtgenoten na het huwelijk de eigen familienaam. De wetgeving baseert zich hierbij op het principe van de onveranderbaarheid van de naam, dat het gebruik van een andere naam dan die vermeld in de geboorteakte verbiedt. Een huwelijk heeft dus geen naamswijziging tot gevolg (het is niettemin toegestaan om de achternaam van de echtgenoot te gebruiken in de dagelijkse omgang). Je kunt dus ook zo vaak trouwen als je wilt, je eigen achternaam is en blijft je eigen achternaam.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *