Zij is slim

‘Helft van de promovendi is vrouw, maar cum laude krijgen ze zelden’, kopte de NRC recent. Een van de vele nieuwe variaties op een oud liedje. Tal van nieuwe onderzoeken laten zien hoe we anders kijken naar slimme of machtige vrouwen dan naar dito mannen.

Op alle Nederlandse universiteiten krijgt een hoger percentage van de mannelijke promovendi – soms dubbel zoveel – het predicaat ‘cum laude’ dan van de vrouwen. Dat heeft niet zozeer te maken met de prestaties van de vrouwen als wel met hun sekse en het is een van de vele verklaringen voor het feit dat we nog steeds zo weinig vrouwelijke hoogleraren hebben. Vrouwen studeren sneller af en slagen vaker dan de mannelijke studenten. In 2016 studeerden aan de Nederlandse universiteiten 53.5% vrouwen af, tegen 46,5% mannen. Het is een fors verschil, maar daarna verdwijnen de vrouwen langzaam uit beeld. Bij de promovendi zijn vrouwen met 43% al in de minderheid, dit percentage is al vijf jaar aan het dalen. Bij de universitaire docenten is één op de drie vrouw, bij de hoofddocenten is dit één op de vier en bij de hoogleraren één op de zes.

Veel vrouwelijk talent gaat verloren en daar hangt een prijskaartje aan. Dit kost de samenleving 68 tot 200 miljoen per jaar (dit verschil komt door hoe je de berekening maakt: hou je rekening met de doorstroom naar rato van de onderliggende functie of wil je in alle categorieën een vertegenwoordiging van 53,5% vrouwen; het aantal geslaagden).

Waarom stromen er minder vrouwen door en waarom verdienen vrouwen geen cum laude? Schrijven mannen betere proefschriften? Waarschijnlijk niet. Uit tal van onderzoeken blijkt dat een tekst van Jan beter beoordeeld wordt als letterlijk dezelfde tekst, maar dan van Jane. Dat ene lettertje maakt veel verschil. En dat geldt niet alleen voor proefschriften, maar ook voor CV’s, artikelen of boeken. Zelfs bij online cursussen kan de leraar zich beter Hans noemen dan Ans.

Ook vrouwen vinden de zogenaamde mannen beter. Het heeft te maken met de mannelijke bril die we allemaal dragen. Al als zesjarige associëren meisjes knappe koppen, briljant zijn, met mannen. Dit werkt door op latere leeftijd; meisjes en vrouwen zullen minder snel kiezen voor studies of beroepen waarvoor je in hun ogen heel slim moet zijn, ze zijn onzeker of ze wel tot die superslimme groep horen. En mannen en vrouwen zullen vrouwen minder snel als zodanig bestempelen.

Ook andere kwaliteiten die nodig zijn om door te stromen, zoals assertiviteit en competentie, worden nog steeds met mannen geassocieerd. Stereotype vrouwelijke eigenschappen als tolerantie en coöperatief worden als niet écht belangrijk gezien, het is een soort luxe, fijn als je het erbij krijgt. Het ontmoedigt vrouwen om voor leidinggevende posities te kiezen en mannen (en vaak ook vrouwen) om voor vrouwen te kiezen die wél doorzetten.

Bovenstaand onderzoek naar wat we van een leider verwachten, dwong mensen om keuzes te maken: ze moesten een geldbedrag verdelen tussen verschillende eigenschappen. Er worden dan minder sociaal wenselijke antwoorden gegeven. Er werd in hetzelfde onderzoek ook gevraagd om geld in te zetten op eigenschappen die ze niet zouden willen zien, zoals koppigheid en arrogantie als stereotype mannelijke en emotionaliteit en meegaandheid als stereotype vrouwelijke eigenschappen. Beiden – maar vooral vrouwen – zetten dan meer geld in om de negatieve mannelijke eigenschappen af te kopen. Het is dubbel: hoewel we vinden dat stereotype mannelijkheid eigenschappen bevat die we liever niet zouden willen, kiezen we toch voor de mannen boven de vrouwen. Ook onderzoek waarin vertrouwelijkheid nadrukkelijk gegarandeerd wordt, levert meer vooroordelen ten aanzien van vrouwelijke leiders op dan de doorsnee onderzoeken.

Ook het echte geld gaat eerder naar mannen: voor vrouwelijke ondernemers is het veel moeilijker om kapitaal voor hun bedrijf los te krijgen, net zoals vrouwelijke academici minder makkelijk een onderzoeksvoorstel gehonoreerd krijgen. Zo blijkt bijvoorbeeld dat zowel vrouwen als mannen in aanbevelingsbrieven – voor geld, prijzen, een onderzoek, een benoeming of een promotie – voor vrouwen meer zinnen schrijven die twijfel uitdrukken: zij is jong, maar onervaren, terwijl hij jong en veelbelovend is. En: zij is dominant, maar mist sociale vaardigheden; hij is dominant, daadkrachtig en competent. Bij vrouwen is er altijd wel een ‘maar’. Een pluspunt bij een man, wordt een minpunt bij een vrouw. Vrouwelijke ondernemers krijgen als ze op gesprek komen vooral vragen over de kans op een tegenvaller, mannen over de kans op succes. De onderzoeken komen niet alleen uit de VS, ook uit een geëmancipeerd land als Zweden.

Voor de duidelijkheid: vrouwen doen in werkelijkheid niet voor mannen onder, of ze nu wetenschapper, ondernemer of CEO zijn. En dat ondanks al deze tegenwerking.

Uit ander recent onderzoek blijkt dat goede studieresultaten vrouwen minder op weg helpen dan een aardige uitstraling. Mannen sollicitanten met hoge cijfers werden twee keer zo vaak uitgenodigd dan vrouwen met dezelfde cijfers. Er werd gedacht dat deze slimme vrouwen vast niet aardig zouden zijn. Ook blijkt uit ander onderzoek dat HRM-functionarissen van vrouwen aardiger gedrag verwachten en het hun dus eerder aanrekenen als ze niet zo vriendelijk zijn. Dit alles gebeurt vaak niet bewust, het heeft te maken met de onbewuste beelden die we met ons meedragen van hoe mannen en vrouwen horen te zijn.

Wat helpt, is om meer vrouwen voor benoemings- of beoordelingscommissies te vragen. In 2011 bleek uit onderzoek dat een louter uit mannen bestaande benoemingscommissies voor hoogleraren in maar 7% voor een vrouw kiest. Zitten er ook minstens twee vrouwen in de commissie dan worden er drie keer zoveel vrouwelijke hoogleraren benoemd. Vrouwelijke promovendi hebben meer kans op een cum laude bij vrouwelijke promotoren. Het helpt ook om met objectieve criteria te werken bij benoemingen. Maar wat vooral helpt is ons eigen gedrag te onderzoeken: zouden we ook zo oordelen als het om iemand van de andere sekse ging?

Zij is slim – Bronnen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *