Luisteren met je ogen

Mensen luisteren met hun ogen. Ik schreef het al eerder (think crisis – think female). Orkesten namen pas vrouwelijke musici aan nadat kandidaten tijdens audities onzichtbaar speelden. En dan geloofden de luisteraars hun oren vaak niet wanneer er een vrouw vanachter het scherm verscheen. Ook lezen doe je met je ogen. Niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk. Wanneer je iets leest, maakt het uit of je het beeld van een mannelijke of vrouwelijke schrijver voor ogen hebt.

Matilda

Verwachtingen kleuren waarnemingen. Een vrouwen- of mannennaam op een CV of artikel leidt tot een andere beoordeling (What’s in a name). In de wetenschap wordt dit het Matilda-effect genoemd. Dit staat tegenover het Matthew-effect, naar de Bijbeltekst uit Mattheus 13;12:

Want wie heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloediglijk hebben; maar wie niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.

Belangrijke mannelijke wetenschappers krijgen onevenredig veel waardering voor hun werk. Zij krijgen vaak ook de credits voor het werk van hun wetenschappelijke partners. Voor vrouwelijke wetenschappers geldt veelal het omgekeerde: het Matilda-effect. Wat vrouwen doen, wordt in de regel lager gewaardeerd, door mannen, maar vaak ook door vrouwen zelf.

Twintig jaar geleden moesten Zweedse vrouwelijke wetenschappers 2,5 maal zoveel publiceren als mannen, om dezelfde beoordeling te krijgen bij het aanvragen van een postdoctorale beurs. Hoewel de vrouwen objectief gezien net zo goed waren, kregen de beste vrouwen dezelfde beoordeling als de slechtst presterende mannen. Dit fenomeen is in de laatste jaren verminderd, maar het bestaat nog steeds. Als artikelen anoniem ingeleverd worden, gaan vrouwen en mannen gelijk op. Het ligt dus niet aan een kwaliteitsverschil. Het zijn onze vooroordelen die ons parten spelen.

Er zijn veel voorbeelden van vrouwen die een gelijk of groter aandeel in een bepaald onderzoek hadden, maar daarvoor minder prijzen kregen dan hun mannelijke partner. Tot bij de Nobelprijzen aan toe. Een veelzeggend voorbeeld is Nettie Stevens die het XY chromosoom ontdekte, maar daarvoor weinig erkenning kreeg omdat ze zelf een XX chromosoom had. Vrouwen vallen wel steeds vaker in de prijzen, maar ook hier is er een glazen plafond. Bij de toekenning van de belangrijkste prijzen, met name prijzen voor onderzoek, verandert er niet zoveel.

Dezelfde eigenschappen worden verschillend beoordeeld naargelang sekse. Voorzichtigheid heet bij hem verantwoordelijkheid en bij haar angst. Opkomen voor jezelf is bij hem assertief en bij haar agressief. Zakelijkheid staat bij hem voor bekwaamheid staat, maar bij haar ook voor hardheid en onaardigheid. Het is het Heidi en Howard effect: aan precies hetzelfde CV wordt óf de naam Heidi óf de naam Howard gekoppeld. Met Howard willen proefpersonen graag samenwerken, hij blaakt immers van zelfvertrouwen. Heidi mag dan competent zijn, ze is ook arrogant. Studenten (mannen én vrouwen) hebben liever niet met haar van doen.

De cijfers

Aan de Nederlandse universiteiten studeerden in 2015 54% vrouwen af, tegen 46% mannen. Daarna neemt het aandeel vrouwen in elke volgende carrière-stap af. Van de universitair docenten is ongeveer 1 op de 3 vrouw, bij de universitair hoofddocenten is dat 1 op de 4 en van de hoogleraren is 1 op de 6 vrouw. Daarmee komt een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen bij hoogleraren pas rond 2055 in zicht. Nederland doet het in dit opzicht al jaren erg slecht en dit terwijl er voor vrijgekomen plaatsen meer geschikte vrouwen dan mannen beschikbaar zijn.

Dit komt onder meer omdat bij promoties meer belang wordt gehecht aan onderzoek en publicaties dan aan onderwijs- en managementkwaliteiten. Vrouwen nemen vaker de verantwoordelijkheid voor minder prestigieuze taken als les geven, management of administratie. In aanbevelingsbrieven worden de onderwijskwaliteiten van vrouwen en de onderzoekskwaliteiten van mannen benadrukt. Het wrange is dat dat lesgeven van vrouwen minder gewaardeerd worden, ook door studenten, en dat – je raadt het al – heeft niets te maken met de inhoud van hun lessen of de stijl van lesgeven. Bij online cursussen kan de leraar zich beter Hans noemen dan Ans.

Hoe dan wel?

Sollicitatie- of beoordelingsgesprekken leiden bijna automatisch tot subjectiviteit. Voor ‘vrouwelijke’ banen krijgen vrouwen een betere beoordeling en mannen voor de ‘mannelijke’ banen. Bij gelijke geschiktheid krijgen de ‘passende’ kandidaten eerder promotie en verdienen ze beter.

Maar hoe moet het dan wel? Hoe voer je goede gesprekken? Iris Bohnet pleit in haar boek What works – waarin ze veel voorbeelden noemt van arbeidsdiscriminatie – voor elektronische gordijnen: het verwijderen van foto’s en info als sekse, naam, leeftijd en postcode op CV’s. Het opstellen van objectieve genderneutrale criteria is ook belangrijk, want criteria die geassocieerd worden met mannelijkheid of vrouwelijkheid kleuren je keuzebril. Deze objectieve criteria dienen als leidraad bij het houden van gestructureerde interviews. Dit leidt tot minder subjectiviteit, waardoor we niet luisteren met onze ogen of lezen met een gekleurde bril. Matilda krijgt zo meer kansen.

Luisteren met je ogen – Bronnen

 

2 gedachten over “Luisteren met je ogen”

  1. Na verloop van tijd merkte ik bij bloggers die ik volg dat ik de verkeerde gender aan de blogger had gekoppeld.
    Gelukkig werkte dit gelijkelijk twee kanten op.

    In mijn werk waak ik er voortdurend voor om mijn leerlingen gendervrij te benaderen.

    Vriendelijke groet,

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *