Computers met rokken

Afgelopen februari stierf Katherine Johnson, 101 jaar oud. Zij maakte berekeningen voor het ruimtevaartprogramma van de NASA. Het is niet alleen bijzonder dat ze vrouw was: ze was een gekleurde vrouw. En ze was geen uitzondering, er werkten meer Afro-Amerikaanse vrouwen als wiskundige bij de NASA. ‘Computers met rokken’ noemden ze zich.

In 1938 was Johnson de eerste Afro-Amerikaanse vrouw die werd toegelaten op West Virginia University in Morgantown (West Virginia). Ze kreeg later een baan bij de NASA.

Toen de NASA in 1962 computers gebruikte om de baan van John Glenn om de aarde te bereken, werd Johnson gevraagd de uitkomsten na te rekenen. John Glenn vertrouwde de computerberekeningen niet, hij durfde zijn ruimtereis pas aan, nadat zij nogmaals alles doorgerekend had. ‘Breng dat meisje’, zei hij tegen de Nasa-technici, ‘Als zij zegt dat het klopt, dan ben ik klaar om te gaan’. In de film Hidden figures (2017), die over haar en haar collega’s Dorothy Vaughan en Mary Jackson gaat, maakt ze die berekening op spectaculaire wijze in zeer korte tijd (zie foto). In werkelijkheid vroeg het drie dagen om de berekeningen van de in die tijd nog kolossale computers met de hand na te lopen. Johnson berekende ook het traject voor de vlucht van Apollo 11 naar de maan in 1969.

In 2015 kreeg ze van Obama de Presidential Medal of Freedom, de hoogste onderscheiding. ‘Zij weigerde zich te laten inperken door de verwachtingen die de samenleving van haar had vanwege haar sekse en ras’, aldus Obama. Maar het is niet alleen uitzonderlijk dat ze in die tijd kon studeren en een toppositie bereikte; het is vooral bijzonder dat ze dit in de wiskunde deed. Katharine Johnson studeerde op haar 18e summa cum laude af in zowel Frans als Wiskunde. En dat terwijl nog in de 80er jaren beweerd werd dat vrouwen geen wiskundeknobbel hadden: tegenover elke supergetalenteerde vrouwelijke wiskundige stonden dertien mannen met hetzelfde toptalent. Dan is het toch wel vreemd dat Katharine Johnson deze positie bij de NASA had. En dan was ze ook nog eens zwart; van zwarte mensen werd in dezelfde tijd beweerd dat ze dommer waren dan hun witte soortgenoten.

Was Katharine Johnson zo uitzonderlijk goed, of werd vrouwelijk talent vaak niet (h)erkend? Zoals al gezegd was zij niet de enige Afro-Amerikaanse en vrouwelijke wiskundige in het team.

Wiskundig talent werd bij vrouwen vaak niet erkend en herkend, maar veelal ook ontkend. In de tijd dat het roemruchte onderzoek (over die 13 mannen en 1 vrouw; een onderzoek dat nog steeds gretig wordt geciteerd) veel stof deed opwaaien, kwam er een sprekende Barbiepop op de markt die verzuchtte: ‘Math class is hard’. Mijn statistiekdocent beweerde in diezelfde tijd dat meisjes niet goed zijn in wiskunde. Onlangs – in 2020! – hoorde ik over een studente die gestopt was met een vak omdat ze de denigrerende opmerkingen van haar leerkracht niet meer kon verdragen: ‘meisjes zijn niet goed ik vakken zoals deze waar je een beetje moet nadenken en rekenen, ga maar Frans leren’.

Het trieste is dat vooroordelen gevolgen hebben. Meisjes schatten hun wiskundevaardigheden lager in dan jongens, ook als ze dezelfde cijfers halen. Dit gaat vooral op voor de meest getalenteerde meisjes. Zij zijn bang op een gegeven moment door de mand te vallen. Deze onzekerheid beïnvloedt niet alleen hun resultaten, maar ook hun studiekeuze. Think-math-think-male heeft tot gevolg dat vrouwen minder gauw voor een bèta-carrière kiezen en eerder afhaken als ze dat wél doen. Omdat veel meisjes dénken dat ze niet goed zijn in wiskunde, kiezen ze er niet voor. Ze onderschatten zichzelf. Deze onzekerheid heeft nog een ander gevolg: bij multiple choice vragen durven meisjes minder goed te gokken dan hun mannelijke klasgenoten. Meisjes hebben last van sociale angst, zelfs dus als ze vinden dat meisjes het beter doen dan jongens.

Toch blijken er van nature geen verschillen te bestaan tussen de wiskundige vaardigheden van meisjes en jongens. Hersenonderzoek bij jonge kinderen laat geen verschillen zien. Een ander recent onderzoek toont aan dat vijfjarige kinderen vinden dat meisjes en jongens even slim zijn. maar vanaf zes jaar zien meisjes de ‘really, really smart’ mensen als jongens en mannen. Meisjes gaan dan activiteiten uit de weg als ze denken dat je er superslim voor moet zijn.

Het veelbesproken onderzoek uit de 80er jaren leidde tot de Barbiepop. Begin 2018 kwam Lego met nieuw speelgoed: Vrouwen van NASA. Binnen no-time was de serie uitverkocht. Dat heeft Katherine Johnson vast veel plezier gedaan.

Computers met rokken – Bronnen

N.B. In deze Corona-tijden verwijs ik graag naar mijn blog: Zorg voor de zorg.

Een gedachte over “Computers met rokken”

  1. lieve Annette,
    wat een mooi inspirerend verhaal toch weer over Katherine Johnson.
    Er zijn vast legio van dat soort verhalen te vertellen.
    Maar waar vind je ze?
    Gelukkig hebben we jou die van alles naspeurt en mij dan weer verrast met zo’n stukje geschiedenis.
    dankjewel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *