Think crisis – think female

Op het prikbord in mijn werkkamer hangt een kaart met de tekst ‘Organisaties lopen niet spaak op mannelijkheid, maar op eenzijdigheid’.

Organisaties zoeken vaak leiders met mannelijke eigenschappen: think manager – think male. Topmanagers beschrijven de ideale leider als iemand met een stereotype mannelijke manier van doen. Hij moet ondernemend, competitief en ambitieus zijn. Sterk en gedreven. Mensen zien zichzelf vaak als beter dan de gemiddelde mens. Dus willen ze zich omringen met mensen die op hen lijken: ze zoeken klonen.

Maar in tijden van crisis kantelt dat beeld. Zo kan het gebeuren dat Groot Brittannië opeens een vrouwelijke premier heeft. En dat komt niet alleen doordat mannen het laten afweten.

Think manager – think male

Mensen zoeken klonen van zichzelf. Het mooiste voorbeeld komt voor mij uit de muziekwereld. Experts hadden eeuwenlang het idee dat vouwen geen goede muziek kunnen maken, ze luisterden met hun ogen. Bij een orkest zochten ze een nieuwe trombonist. Omdat de zoon van een orkestlid één van de kandidaten was, werd besloten de deelnemers achter een scherm te plaatsen. Daar speelde iemand zo goed, dat mensen hun oren bijna niet geloofden. En daarna hun ogen niet: de speler was een vrouw! Ze werd aangenomen, maar moest zich steeds opnieuw bewijzen. De allereerste keer dat ook het Metropolitain Opera in New York met schermen werkte, zochten ze vier nieuwe violisten. Alle winnaars waren vrouw, terwijl het hele orkest daarvoor minder dan vier vrouwen telde. Het Koninklijk Concertgebouworkest heeft veel vrouwelijke musici, niet voor niets één van de beste orkesten ter wereld: ze laten minder snel talent lopen.

Maar niet alleen mannelijke managers associëren toptalent met mannelijkheid. Bijna iedereen denkt bij een manager eerder aan een man dan aan een vrouw. Dit gaat vooral op in organisatie met veel mannen of met veel mannen aan de top. Vrouwen aan de top hebben zich hier vaak de mannelijke normen eigen gemaakt en zijn de topmanagers gaan imiteren, of ze hebben altijd al meer typisch mannelijke kwaliteiten gehad dan de gemiddelde vrouw. In de jaren ’70 gedroegen de vrouwelijke managers bij IBM zich masculiener dan hun mannelijke collega’s. Om met mannen te kunnen concurreren om de hogere posities moesten vrouwen extra mannelijk zijn. Dit bleek ook voor andere organisaties op te gaan, zoals voor Nederlandse vrouwelijke hoogleraren in het begin van de 90-er jaren. Queen beesUit recenter onderzoek blijkt dat deze masculiene vrouwen, of ‘queen bees’, meer dan mannen afgeven op lager geplaatste vrouwelijke collega’s. Juist vrouwen die zelf in hun carrière het meest last hadden van discriminatie, vertoonden deze over-identificatie met mannen. Seksistische vrouwen zijn dus het product van een seksistische organisatie. Dit seksistische gedrag wordt vrouwen eerder kwalijk genomen dan mannen en bovendien worden deze topvrouwen als sociaal onbekwaam en onvrouwelijk gezien. Dit verklaart waarom veel vrouwen liever met mannelijke managers te maken krijgen.

Eigenschappen die aan vrouwen toegeschreven worden, zoals toewijding,  samenwerking en communicatieve eigenschappen, worden ook belangrijk gevonden, maar komen voor het topmanagement toch op de tweede plaats. Vrouwen breken moeizaam door het glazen plafond. Tenzij er crisis is.

Think crisis – think female

Bij een crisismanager wordt eerder aan een vrouw gedacht. In moeilijke situaties komt het meer aan op tact, intuïtie en begrip, en dat wordt vaker aan vrouwen gekoppeld. Terwijl in normale situaties driekwart van de mensen – mannen én vrouwen – een voorkeur heeft voor een topman, wil in crisissituaties een even groot deel liever een vrouw.

Zo heeft Rwanda sinds de volkerenmoord het hoogste aantal vrouwelijke politici ter wereld (bijna twee derde vrouwen in de Tweede Kamer). Mannen vonden dat zij er een puinhoop van hadden gemaakt en vroegen vrouwen de boel op te ruimen. Na de bankencrisis zijn er in IJsland vrouwelijke topbankiers en een vrouwelijke premier aangesteld. Maar ook bedrijven in zwaar weer kiezen vaak een vrouwelijke crisismanager. Behalve de eigenschappen die aan vrouwen worden toegeschreven, gaat het om een verlangen naar verandering en dat wordt ook gesymboliseerd door de andere sekse.

En soms laten mannen het wél gewoon afweten. Ze voelen minder voor een positie met een groot afbreukrisico. Het fenomeen wordt niet voor niets de glazen klif genoemd, als je niet heel voorzichtig bent, stort je in de afgrond. Ook vrouwen voelen daar niet veel voor, maar ze voelen zich wel verantwoordelijk of ze grijpen gewoon de kans die hen nu geboden wordt. De roep om een sterke vrouw klinkt vooral in situaties waar niet veel meer te redden valt. De kans dat het misgaat en zij de zondebok wordt, is groot.

Think crisis – think female betekent ook dat van de vrouwelijke crisismanagers verwacht wordt dat zij zich van hun vrouwelijke kant laten zien, terwijl topvrouwen in normale situaties meer hun mannelijke kwaliteiten moeten tonen om serieus genomen te worden.

Queen bees zijn een langzaam uitstervende soort. Gelukkig maar, want als zij – net zoals de mannen – alleen hun mannelijke kant laten zien, dan gaat de organisatie ten onder aan eenzijdigheid. We schieten er niet veel mee op als topvrouwen zich in een mannelijk keurslijf gaan wringen. Het strakke mannelijke keurslijf zal vervangen moeten worden door een meer menselijke maat, zodat zowel mannen als vrouwen zich vrijer kunnen bewegen.

Think crisis – think female – Bronnen

 

2 gedachten over “Think crisis – think female”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *