Hoffelijkheid

Blij zijn als je hoffelijke vriend de deur voor je open houdt? Ik raak altijd lichtelijk verward door dit vriendelijke gebaar. Ook omdat mannen op hun beurt in de war raken als ik hen voor wil laten gaan. Wat is hier aan de hand?

Hoffelijkheid – hoe goed bedoeld ook – is vaak een vorm van seksisme. Heel subtiel weliswaar, maar daarom zeker zo fnuikend. Het werkt versluierend. Tegen openlijk en grof seksisme kun je je makkelijker verweren, maar op subtiel seksisme is moeilijk de hand te leggen, het spreekt je aan op een ander – onbewust – niveau van bewustzijn.

Er is veel onderzoek gedaan naar subtiel seksisme. In het Engels wordt het welwillend (benevolent) seksisme genoemd en afgezet tegen kwaadwillend, vijandig (hostile) seksisme. Vijandig seksisme probeert vrouwen openlijk onderuit te halen. Het subtiel seksisme slaat door naar de andere kant en bewondert vrouwen als betere wezens, puurder en met meer moraal. Ook het paternalisme, het helpen en beschermen van vrouwen, valt hieronder.

Welwillend en kwaadwillend seksisme zijn twee kanten van dezelfde medaille: de vrouw staat op een voetstuk, of ze wordt weggeduwd. In beide gevallen kan ze zich niet vrijuit bewegen. Vrouwen verdienen hun voetstuk alleen als ze zich aanpassen aan het maatschappelijke systeem. Ze zijn geweldig, maar alleen in hun traditionele rol: dat is de prijs die ze ervoor betalen. Maar deze prijs ondermijnt het zelfvertrouwen van vrouwen.

Subtiel seksisme

Je zou denken dat dit subtiele seksisme weinig kwaad kan. Het is vaak goed bedoeld. In de praktijk pakt het anders uit. Zorgzame vriendelijkheid maakt dat vrouwen zich klein voelen en slechter gaan presteren. In een onderzoek met de toepasselijke tekst Be too kind to a woman, she’ll feel incompetent wordt aangetoond dat dit subtiele seksisme vrouwen onderuit haalt. Proefpersonen maakten een aantal vaardigheidstesten voor een zogenaamde sollicitatieprocedure. Ze kregen te horen dat het bedrijf waarvoor ze solliciteerden het belangrijk vond om meer vrouwen in dienst te nemen. Voor één groep bleef het bij deze mededeling. Een tweede groep kreeg vrouwvijandige aanvullingen te horen, zoals de opmerking dat het een probleem is dat vrouwen vaak macht zoeken ten koste van mannen. De derde groep kreeg te maken met subtiel seksisme: het bedrijf hoopte de morel standaard omhoog te krikken met meer vrouwelijke werknemers. Wat bleek nu? Deze laatste groep maakte de testen het slechtst. Ook herinnerden zij zich na afloop veel meer situaties waarin ze gefaald hadden dan de andere vrouwen. Ze waren door de stereotypering – juist door het positieve stempel – op hun plek gezet.

In een soortgelijk onderzoek lieten psychologen hun vrouwelijke proefpersonen tijdens een gespeeld sollicitatiegesprek een vaardigheids- en intelligentietest maken. Ze solliciteerden bij een bedrijf waar alleen mannen werkten. Voordat ze aan de testen begonnen, kregen de vrouwen enkele seksistische opmerkingen te horen. Waren die ronduit vrouwonvriendelijk, dan had dit geen negatieve invloed op hun prestaties. Sterker nog, sommige vrouwen deden de testen juist beter; zij wilden bewijzen dat ze geschikt waren. Een andere groep vrouwen kreeg dubbelzinnige vrouwonvriendelijke opmerkingen te horen. Er werd bijvoorbeeld gezegd dat het werk moeilijk was, maar dat hun toekomstige mannelijke collega’s hen graag wilden helpen. Dit subtiele seksisme haalde de prestaties van de vrouwen wél onderuit. De vrouwen werden onzeker en brachten het er minder goed van af. Hoewel de vrouwen aangaven dat ze de opmerkingen niet vrouwonvriendelijk vonden, hadden ze de subtiele discriminatie onbewust toch meegekregen.

Bij een vervolgonderzoek werd ook de hersenactiviteit gemeten. Wat bleek? Bij de vrouwen die te maken hadden gekregen met subtiel seksisme waren andere hersengebieden actief, zij konden zich minder goed focussen op hun testen. Ik vraag me af of de onderzoekers ook verschillen in het testosteronniveau zouden vinden, als ze dat hadden onderzocht (zie: Verander je brein door je lichaamshouding).

Wereldwijd blijken beide vormen van seksisme samen te gaan. Landen die hoog scoren op vijandigheid tegenover vrouwen doen dat ook met betrekking tot welwillendheid. Gelijkwaardigheid is niet vanzelfsprekend. Niet alleen mannen maken zich schuldig aan seksisme. Traditioneel ingestelde vrouwen reageren positief op het welwillende seksisme en kijken op hun beurt seksistisch naar mannen. In meer gelijkwaardige samenlevingen neemt seksisme af, ook het subtiel seksisme.

hoffelijkheidVorig jaar kreeg ik opeens met een andere kant van hoffelijkheid te maken. Tijdens een reis naar Australië werd ik even een stokloper en dat had onverwachte gevolgen. Auto’s stopten en koffers stonden soms al onder of boven aan de trap voor ik het door had. ‘Nog een prettige dag, mevrouw’, en daar stond mevrouw met al haar mooie ideeën. Ik was maar wat blij met deze hoffelijkheid.

Dit is dan ook geen pleidooi tegen hoffelijkheid; hoffelijkheid is prima, maar alleen als vrouwen op hun beurt ook deuren mogen openen voor mannen.

Hoffelijkheid – Bronnen

6 gedachten over “Hoffelijkheid”

  1. Leuk blog.
    In de praktijk blijft het lastig. Wat verwacht iemand van jou. En juist dat is vooraf moeilijk in te schatten.

    PS: waar zijn jouw boeken nog te verkrijgen ???

    Vriendelijke groet,

    1. Dank! Voor mijn boeken zie: publicaties (onderaan in de sidebar links). Ik heb zojuist informatie toegevoegd over hoe ze te bestellen zijn. Een hartelijke groet, Annette.

  2. Blog om over na te denken. Ben er voor mezelf nog niet uit. Vind het wel prettig als iemand de deur voor me openhoudt en lette er tot nu toe niet zo op of het een man of een vrouw is die dat doet. Houd zelf ook de deur open voor iemand ongeacht man of vrouw. Het effect van deze handelingen(en) is wel interessant en heeft meer impact dan ik dacht. Het verbaast me. Het lijkt zo onschuldig.

    1. Tijdens mijn werk in het buitenland heb ik ook gezien hoe door paternalistische gedrag van hulpverleners hulpafhankelijkheid en verslaafdheid ontstaat. Ik heb ervaren hoe belangrijk het is om mensen in hun waarde te laten, hun kracht aan te spreken: ‘empowerment’

  3. Jammer dat dit blog geen emailalert geeft bij nieuwe reacties …….
    Nu kom ik er bij toeval achter dat er nieuwe reacties zijn en dat mijn vragen zijn beantwoord …..

    Vriendelijke groet,

    1. Daar zal ik me nog eens in gaan verdiepen. Ik had een programma, maar dat accepteerde mijn provider niet. Een hartelijke groet,
      Annette.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *