Vrouw en/of man

Vrouw en/of man. Er is veel aandacht voor dit thema. Wat maakt mensen tot vrouw of man? En hoe gaan andere culturen daarmee om?

Chromosomen en hormonen bepalen de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen. Maar niet iedereen wordt geboren met een XX of XY. Sommigen mensen hebben een XXX, of een XXY of nog een andere combinatie.

Ook kan testosteron niet altijd de man maken. Soms wordt je geboren met XY, maar maken je testikels geen of te weinig testosteron aan. Of je lichaam kan niets met testosteron omdat er geen receptoren zijn om dit te ontvangen (het androgeen ongevoeligheidssyndroom). Zonder testosteron komen er geen uitwendige mannelijke geslachtsdelen, en met weinig testosteron ontstaat er een tussenvorm.  Het Y-chromosoom zorgt dan wel voor (inwendige) teelballen, maar aan de buitenkant verandert er niets of weinig, waardoor het genetische jongetje op een meisje lijkt, als meisje opgroeit en zich een meisje voelt. Vaak wordt dan in de puberteit ontdekt dat ze genetisch man is, omdat ze niet menstrueert; ze heeft geen baarmoeder en eierstokken.

Bij XX-meisjes komt het soms voor dat er extra veel testosteron wordt aangemaakt. Met een grote hoeveelheid ‘mannelijke’ hormonen, hebben ze een vrouwenlichaam en voelen ze zich ook vrouw. Deze meisjes kunnen in de problemen komen als ze topsporter worden, zoals de Zuidafrikaanse atlete Caster Semenya overkomt.

Als een lichaam zowel vrouwelijke als mannelijke kenmerken vertoont, wordt dit intersekse genoemd. Meestal zien deze intersekse-mensen er uitwendig uit als het gemiddelde meisje of de gemiddelde jongen, maar soms zijn de geslachtsdelen minder eenduidig. Intersekse houdt verband met iemands sekse, en niet met iemands genderidentiteit: in de regel hebben deze mensen geen moeite met hun identiteit: ze voelen zich vrouw of man. Dit is anders bij transvrouwen (als man geboren) en transmannen (als vrouw geboren). Hoe zij zich voelen, klopt voor hen niet met hoe hun lichaam er uitziet. Je hebt het lijf van een vrouw, maar bent man. Of omgekeerd.

Dan is er nog een groep mensen die gewoon geen zin heeft in al die hokjes, ze voelen zich man én vrouw, of man noch vrouw.

Hoe gaan andere culturen hier mee om?

In Nederland en andere westerse landen kijken we vooral medisch naar intersekse, ook al is er steeds meer ruimte voor zelfexpressie. In veel andere culturen wordt dit anders-zijn onderdrukt, maar soms ook bestaan er mogelijkheden.

Veel Indiaanse volkeren – zowel uit Noord- als Zuid Amerika – erkenden vroeger meer dan twee seksen. Er was een tussenvorm tussen het vrouwelijke en mannelijke en vaak werden aan deze mensen bijzondere creatieve of spirituele gaven toegedicht. Zij hadden een duidelijk omschreven en gewaardeerde rol binnen hun gemeenschap.

Bij de Istmus-Zapoteken, een Indiaans volk in midden-Mexico (met name in Juchitán waar ik kort onderzoek deed), hebben vrouwen een belangrijke positie. De handel is hier in vrouwenhanden – ook de lange afstandshandel, wat heel uitzonderlijk is -, terwijl mannen landbouwer, visser of bouwvakker zijn. De vrouwen beheren het geld. Mannen en vrouwen hebben strikt hun eigen taken. Vrouwen zijn hier zo belangrijk voor de economie, dat een gezin met alleen zonen vaak één van de jongens tot meisje transformeert. Hier wordt sekse toegewezen op grond van genderrollen. Deze jongens hullen zich in de flamboyante vrouwenkleding en houden zich aan de gebruiken van de vrouwen. Zij hebben ook toegang tot de markt en de handel, verboden terrein voor mannen.

Muxes – zoals ze genoemd worden – zijn goede en harde werklieden. Ze bekwamen zich in vrouwelijke bezigheden als kunstenaar, kok of handelaar. Muxes hebben vaak relaties met mannen, maar worden niet als homoseksueel gezien. Ze zijn een derde geslacht. Ze hebben ook niet de behoefte om hun lichaam door hormoontherapie of operatie te vervrouwelijken.

De muxes zijn vroeger om economische redenen ontstaan, maar de groep floreert ook nu nog en biedt een alternatief aan veel mensen die niet in de standaard seksehokjes passen.

In Afghanistan en Pakistan is het juist belangrijk dat families zonen krijgen. Een gezin met alleen dochters kan dan besluiten om een van hen tot zoon te maken, een bacha posh (gekleed als jongen). De familie-eer is gered met een zoon: een gezin met alleen dochters stelt weinig voor. Deze zoon kan bovendien zijn zussen of moeder buitenshuis begeleiden en heeft zelf alle vrijheden die bij het man-zijn horen. Deze keuze kan ook uit armoede gemaakt worden; voor een jongen is het gemakkelijker om voor zijn familie geld te verdienen. De bacha posh is een tussenpersoon, maar verandert in de puberteit of bij een huwelijk weer in een vrouw. Het kost hen grote moeite om de vrouwenrol op zich te nemen, nadat ze als man gesocialiseerd zijn.

Dit lijkt op de praktijk van de ‘gezworen maagden’ van Albanië. Alleen kiezen deze vrouwen vaak zelf voor een mannenrol en blijven ze hun hele leven in die rol. Ze kunnen hiervoor kiezen als er geen mannen (meer) in de familie zijn, om zo het familiebezit te erven, of hun moeder te beschermen. Maar een vrouw kan op deze manier ook een (gedwongen) huwelijk ontlopen, of het leven leiden dat haar beter past.

Er zijn dus allerlei biologische maar ook sociale vormen van man- of vrouw zijn, en dan heb ik ze nog lang niet allemaal genoemd. In Nederland is er steeds meer ruimte om al die sekse- en genderbloemen te laten bloeien. Mensen mogen hun eigen identiteit zoeken. Gelukkig maar, want niemand is 100% mannelijk of vrouwelijk.

Vrouw en-of man – Bronnen

Een gedachte over “Vrouw en/of man”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *