Vrede kun je leren

Vrouwen worden vaak gezien als vredesstichters. Als zij het voor het zeggen zouden hebben, hadden we een betere wereld. Maar is dat zo?

(Dit blog heeft veel overeenkomsten met mijn vorige blog Testosteron maakt de man maar het heeft een andere invalshoek. Dit blog is een gevolg van een verzoek dat ik kreeg om mee te denken over vrouwen en vrede). 

De gewelddadige mens?

Weinig mensen scheppen van nature plezier in geweld of het doden van andere mensen. Tijdens de eerste wereldoorlog schoten veel soldaten in man-tot-man gevechten bewust naast in plaats van op de vijand. Er zijn daarna allerlei tactieken ontwikkeld om mensen tot doden aan te zetten. Zoals het scheppen van afstand door de religieuze, etnische of klassenverschillen te onderstrepen, door virtuele distantie bijvoorbeeld met drones, of door verhullend taalgebruik (het ongedierte elimineren). De ontmenselijking van de tegenstander en het zaaien van haat zijn ook methodes die worden ingezet om mensen over een streep te trekken. Ook gewenning is belangrijk. Soldaten worden getraind door te leren schieten op levensechte doelen, ze worden op jonge, kneedbare leeftijd gedrild. Bij massamoorden worden jongeren soms gedwongen hun eigen dierbaren te doden. De nazi’s namen steeds kleine stappen om mensen aan hun ideologie te laten wennen, en bij teveel protest namen ze gas terug. Ook gezag en groepsdruk doen hun werk.

Toch houden bijna alle soldaten trauma’s over van hun oorlogshandelingen. Het is niet gemakkelijk om empathie bij mensen te onderdrukken en hen tot geweld aan te zetten.

Structurele oplossingen

Het is belangrijk dat mensen van het begin af aan weigeren mee te gaan in het proces van het discrimineren, ontmenselijken en uiteindelijk soms doden van anderen. Daartoe is het ontwikkelen van een sterk gevoel van empathie en compassie belangrijk. Niet dat we daarmee altijd een oorlog zullen voorkomen, maar de kans wordt wel kleiner.

Een structurele oplossing voor vrede begint bij de opvoeding. Als een kind opgroeit in een liefderijke en open omgeving zal het zelf deze eigenschappen later ook kunnen uitstralen. Het is belangrijk dat kinderen leren hun agressie te bedwingen, te luisteren naar anderen, hen te begrijpen, mededogen te voelen en met hen samen te werken. Het gaat om emotionele intelligentie als communicatieve vaardigheden en conflictoplossing.

Duurzame vrede in de buitenwereld is alleen mogelijk als ook je binnenwereld vreedzaam is, aldus Thomas D’Ansembourg en David van Reybrouck in ‘Vrede kun je leren’. We – kinderen en volwassenen – moeten niet alleen ons lichaam verzorgen, maar ook onze geest. Behalve in de opvoeding valt vrede ook te leren in het onderwijs en in trainingen.

Middelen daartoe zijn bijvoorbeeld introspectie, mindfulness, compassie en geweldloze communicatie. De auteurs noemen het leren van innerlijke vrede door persoonlijke ontwikkeling ‘vrouwelijker’, meer privé, meer roze en soft en dus ver weg van de ‘echte’ wereld. Maar van wezenlijk belang voor vrouwen én mannen om oorlogen en andere vormen van geweld te voorkomen.

Dit zijn slechts enkele methoden. Ook het aangaan van intieme banden met anderen, het echt luisteren om te proberen elkaar te begrijpen is belangrijk. Gelijkwaardige relaties tussen de seksen en mannen die ook de zorg voor hun kinderen op zich nemen, leidt tot meer innerlijk geluk en minder geweld tegen anderen…

Feminiene en masculiene landen

Geert Hofstede – een organisatiepsycholoog en lang de meest geciteerde Nederlandse wetenschapper – liet in de zestiger jaren al zien hoe landen grote onderlinge culturele verschillen vertonen, onder meer voor wat betreft masculiniteit. Hofstede bracht de verschillen tussen feminiene en masculiene waarden in kaart door te kijken in hoeverre mensen bijvoorbeeld meer egocentrisch of meer sociaal ingesteld zijn. Of de nadruk ligt op competitie of samenwerking. Of conflicten opgelost worden door machtsvertoon en strijd, of door te onderhandelen en het sluiten van compromissen. Of het gaat om wat je bent of wie je bent. Hij zet een prestatiemaatschappij naast een een verzorgingsstaat, economische groei naast bescherming van het milieu, bewapening tegenover ontwikkelingssamenwerking.

Hij onderscheidt feminiene en masculiene landen en ontdekte bijvoorbeeld dat Amerikaanse vrouwen gemiddeld masculiener zijn dan Nederlandse mannen. Het zijn trends en binnen een cultuur kunnen individuen van elkaar verschillen. Maar duidelijk is dat in masculiene landen geweld meer kansen krijgt, denk maar aan het wapenbezit in de VS.

Het brein

Voor een duurzame vrede hebben we meer empathie nodig en minder competitie en dominantie. Meer oxytocine en minder testosteron. De structuur en de werking van de hersenen van mediterende mensen verandert, zelfs als er maar een half uur per dag gemediteerd wordt. Intieme relaties met partner, kind of anderen verlaagt bij mannen het testosteron met een derde en verhoogt zijn oxytocine. Zelfs al het kijken naar een romantische film heeft dit effect, terwijl bij een gewelddadige film het testosteron stijgt bij mannen die toch al hoog in hun testosteron zitten. In de VS heeft een kind van twaalf jaar al 12.000 moorden op TV gezien, nog afgezien van alle games waarbij hij of zij persoonlijk iemand ombrengt.

Seks om de seks verhoogt je testosteron, seks om de verbinding leidt tot meer oxytocine.

Masculiene culturen waarbinnen competitie, status en eergevoel belangrijk zijn, kweken mannen met meer testosteron die daardoor minder openstaan voor anderen. Bij culturen met meer feminiene waarden zoals empathie, compassie en zorg voor elkaar hebben andere hormonen meer kans. Dat leidt niet alleen tot een meer vreedzame omgang met elkaar en minder oorlogen, maar ook tot een betere gezondheid.

Vrede tegenover geweld, altruïsme en compassie versus egocentrisme, het is niet zo moeilijk als het lijkt. Empathie is aangeboren en we hoeven het alleen maar aan te moedigen. Hoe meer in de opvoeding, in het onderwijs, via de media en in de politiek uitgegaan wordt van de zogenaamde vrouwelijke waarden, hoe meer receptoren voor oxytocine in de hersenen aangemaakt worden. Het is een zichzelf versterkend proces. Terwijl competitie en de zogenaamde masculiene waarden het testosteronpeil verhogen.

Zelfs bij mensen met een genetische gewelddadige aanleg, kan een liefdevolle opvoeding ervoor zorgen dat dit gen niet aangezet wordt.

Het zorgen en openstaan voor anderen leidt direct tot hormonale veranderingen, maar verandert ook de hersenstructuur. Je krijgt een ander brein. Deze ‘feminiene’ methodes als begrip en altruïsme leiden dus tot harde wetenschappelijke resultaten. Eigenlijk is het toegepaste neurowetenschap.

Voor alle duidelijkheid: empathie, compassie en altruïsme zijn niet aan vrouwen voorbehouden, ook mannen beschikken er van nature over. Bij vrouwen worden deze eigenschappen vaak aangemoedigd, mannen wordt het afgeleerd.

Mannen die ook hun ‘vrouwelijke’ kant ontwikkelen, kunnen ware vredesstichters zijn.

Vrede kun je leren – Bronnen

 

 

2 gedachten over “Vrede kun je leren”

  1. Vader Hofstede en zoon Hofstede heb ik met plezier gelezen.
    De termen Masculiene en Feminiene worden duidelijk en helder omschreven.

    Ik zoek naar het mooie evenwicht in mijzelf.

    Vriendelijke groet,

    1. Ja, dat zoeken naar een evenwicht tussen het mannelijke en het vrouwelijke in jezelf is ook mijn streven.
      Een hartelijke groet, Annette

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *