De maat der dingen

Mannen maken dingen en dat heeft soms vervelende gevolgen voor vrouwen. Zoals telefoons die te groot zijn voor de gemiddelde vrouwenhand, auto’s die te ruim zijn voor het gemiddelde vrouwenlijf, of huizen zonder keukens bij noodvoorzieningen. De eerste ‘volledige’ gezondheidsapp van Apple hield alles bij wat je maar kunt bedenken, behalve de menstruatiecyclus. De eerste versie van Obama’s zorgverzekering vergat de mammografie en het uitstrijkje in het basispakket.

In auto’s bijvoorbeeld zitten vrouwen anders op de stoel om bij de pedalen te kunnen. Met deze zithouding lopen ze meer risico op ongelukken en maken ze bijna 50% meer kans op zwaar letsel. De dummy’s om crashes te testen zijn gemodelleerd naar lengte, gewicht, spierverdeling en lichaamsbouw van de gemiddelde man. Sinds kort wordt er ook met vrouwelijke dummy’s gewerkt, maar dat is dan niet meer dan een wat kleinere man, die vaak ook nog op de bijrijdersstoel gezet wordt. Vrouwen passen niet goed in de veiligheidsgordels, al helemaal niet als ze zwanger zijn.

Routeplanners weten wel de snelste route, maar niet de veiligste. Parkeergarages zijn omgevingen waar veel vrouwen zich onveilig voelen en dat geldt ook voor bus- of treinstations. Moeten vrouwen niet zo bang zijn? Of zijn dit soort plekken ontworpen met alleen mannen voor ogen? Er zijn recent enkele goede voorbeelden van beleidmakers die vroegen wat meisjes wilden, waardoor parken en andere openbare ruimtes aangepast werden. Zo kregen de Weense parken meer en bredere ingangen. En ruimtes voor informele activiteiten naast sportfaciliteiten.

Of neem het toilet. Waarom zijn de rijen bij de vrouwen altijd langer? Hebben vrouwen gewoon meer werk omdat ze uit de broek moeten? Of komt het ook doordat de vrouwen gemiddeld ouder zijn en vaker kinderen bij zich hebben? Of omdat ze vaker moeten plassen bij zwangerschap, of een tampon moeten verwisselen. Bovendien zijn urinoirs voor vrouwen niet handig, dus ze kunnen niet met meerderen tegelijk staan plassen. Toch zijn er in de regel minder plasmogelijkheden voor vrouwen dan voor mannen. En openbare toiletten voor vrouwen zijn helemaal een zeldzaamheid. En als we het dan toch over het wc-bezoek hebben dan kijken we ook even over de grenzen heen. Veel huizen van arme mensen hebben geen wc’s, dus wachten vrouwen tot het donker is om onopgemerkt neer te hurken. Hierdoor lopen ze een grotere kans op gezondheidsproblemen en op seksuele intimidatie. In opvangkampen zijn er vaak alleen gemengde openbare toiletten en daar is verkrachting een reële bedreiging.

En hoewel dit allemaal beter wordt naarmate vrouwen ook meewerken aan het ontwerpen van dingen of het maken van beleid, dreigt er een nieuwe vertekening: kunstmatige intelligentie.

Toen Siri, de virtuele assistent van Apple, op de markt kwam kon ze je helpen bij het zoeken naar prostituees of viagra, maar abortusklinieken wist ze niet te vinden. Ze wist wat te doen bij een hartaanval, maar het woord ‘verkrachting’ begreep ze niet. Virtuele spraakassistentes zijn in de regel vrouwelijk. Omdat ze geprogrammeerd zijn door mannelijke ITC-ers zijn ze soms ook onderdanig en weten ze zich slecht raad met agressie of seksisme. Zo versterken ze de genderongelijkheid.

Algoritmes leren op basis van bestaande informatie, zo wordt software voor stemherkenning getraind met bestaande stemopnames. In die opnames zijn mannen oververtegenwoordigd, waardoor de stemherkenning vrouwen slechter verstaat.  Programma’s voor gezichtsherkenning zien gekleurde mensen minder goed, waardoor bijvoorbeeld zelfrijdende auto’s eerder slachtoffers maken onder zwarte weggebruikers. In andere algoritmes zijn donker gekleurde mensen juist weer oververtegenwoordigd, zoals een programma dat mogelijke criminelen opspoort. Gekleurde mensen worden vaker aangehouden en belanden daardoor ook vaker in de misdaadstatistieken, terwijl ‘witte’ criminaliteit op deze manier onderbelicht blijft.

Een algoritme kan op basis van de vele witte mannen in topbanen alleen nog CV’s van soortgelijke mannen selecteren voor topposities. Topbanen worden vaker aan mannen voorgesteld op een site als LinkedIn.

Algoritmes versterken wat ze te zien krijgen en zo kan de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen vergroot worden.

De oplossing? Verzamel meer data over vrouwen. Train algoritmen met diversiteit, met mensen van allerlei seksen, genders, kleuren en leeftijden. Vaak bekruipt me het idee dat we in de internationale samenwerking – mijn achtergrond – in sommige opzichten verder waren dan de Nederlandse samenleving. Op het gebied van participatie bijvoorbeeld, maar ook op het gebied van genderdata. Het was mijn taak om ontwikkelingswerkers te leren om goed naar een hun vaak onbekende samenleving te kijken, om naar mannen én vrouwen te luisteren. Om er niet automatisch vanuit te gaan dat wat goed was voor een man ook vrouwen ten goede kwam. Om rekening te houden met de specifieke mogelijkheden en wensen van vrouwen.

Een vraag: waar ben je zelf tegenaan gelopen? Heb je voorbeelden van ontwerpen die handig zijn voor mannen, maar onhandig voor vrouwen. Of misschien ook het omgekeerde?

De maat der dingen – Bronnen

5 gedachten over “De maat der dingen”

  1. Hoi Annette,
    mooie blog hoor.
    en ja, ik kom vaak genoeg dingen tegen die typisch door mannen ontworpen zijn. maar…….ik ben er zo aan gewend dat ik ze nu niet noemen kan.
    ik ga het eens bewuster opmerken.
    Clementine

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *