‘Ik schaakte als een man.’

In 2015 beweerde schaakgrootmeester Nigel Short dat zijn vrouwelijke equivalent niet bestaat: vrouwen hebben niet de juiste hersenen voor het schaakspel. Wereldwijde ophef ontstond, zoals altijd na zo’n soort opmerking. Maar is het wáár?

Schaken is een intellectuele sport die vooral door mannen wordt gespeeld en waarin vooral mannen uitblinken. Slechts 5% van de geregistreerde schaakspelers en maar 1% van de grootmeesters is vrouw. Als schaken veel meer wordt gespeeld door mannen dan door vrouwen, dan is het niet meer dan logisch dat onder de uitblinkers ook meer mannen zijn. Dit verklaart al bijna het hele verschil. Maar kunnen vrouwen überhaupt ook schitteren? Als voor schaken mannenhersenen nodig zijn – wat dat ook moge zijn – dan zou dat niet moeten kunnen.

Lees verder ‘Ik schaakte als een man.’

Vrouw in beeld

Misschien heeft het met 8 maart te maken – internationale vrouwendag – , maar in de week ervoor valt me verschillende keren op dat en hoe mannen seksisme aan de kaak stellen. Het gebeurt steeds op een vanzelfsprekende manier: zonder al teveel ophef wordt de vinger op de zere plek gelegd. Hun uitspraken gaan ook nog eens over onderwerpen die me aan het hart gaan: politiek en film.

Lees verder Vrouw in beeld

De rol van rituelen

Deze blogs gaan over vrouwelijkheid en mannelijkheid. Over de wisselwerking tussen biologische en culturele aspecten, tussen nature en nurture. In een eerder blog schreef ik al dat de hormoonspiegel van mannen beïnvloedt wordt door de mate waarin ze intiem zijn met hun partner en kinderen. Ik stipte toen ook even de rol van rituelen aan. Als antropologe vind ik het boeiend om hier iets meer over te vertellen: over rituelen die de verschillen tussen vrouwen en mannen uitvergroten, of rituelen die juist de gelijkheid tussen de seksen onderstrepen.

Lees verder De rol van rituelen

Think crisis – think female

Op het prikbord in mijn werkkamer hangt een kaart met de tekst ‘Organisaties lopen niet spaak op mannelijkheid, maar op eenzijdigheid’.

Organisaties zoeken vaak leiders met mannelijke eigenschappen: think manager – think male. Topmanagers beschrijven de ideale leider als iemand met een stereotype mannelijke manier van doen. Hij moet ondernemend, competitief en ambitieus zijn. Sterk en gedreven. Mensen zien zichzelf vaak als beter dan de gemiddelde mens. Dus willen ze zich omringen met mensen die op hen lijken: ze zoeken klonen.

Maar in tijden van crisis kantelt dat beeld. Zo kan het gebeuren dat Groot Brittannië opeens een vrouwelijke premier heeft. En dat komt niet alleen doordat mannen het laten afweten.

Lees verder Think crisis – think female

Wiskunde is moeilijk

‘Wiskunde is moeilijk’, verzuchtte een sprekende barbiepop in de tachtiger jaren. Lang is gedacht dat mannen intelligenter zijn dan vrouwen, vooral op het gebied van ruimtelijke vaardigheden en wiskunde. Vrouwen zijn dan weer verbaal beter, maar dat levert geen toppositie op. Veel populairwetenschappelijke boeken verklaren dit verschil door een testosteron-boost in de baarmoeder, waardoor mannenhersenen anders gevormd zijn, of door de hogere testosteronspiegel van mannen. Ook verschillende serieuze publicaties gaan uit van dit verband.

Lees verder Wiskunde is moeilijk

What’s in a name?

Vroeger noemde mijn vader me soms ‘Net’ en ik voelde me groeien. Wat doen namen met mensen? Geef je kinderen al iets mee als je jongens korte stoere namen geeft en meisjes melodieuze, zachtere en langere namen? Of bloemennamen, of namen die eindigen op het verkleinwoord ‘je’ of ‘ke’? En waarom blijft een meisje een meisje en wordt een jongetje een jongen, voor ze overgaan naar vrouw en man? Waarom spreken we van mannen en vrouwen, jongens en meisjes, Romeo en Julia? En niet van Julia en Romeo? Waarom gaan de mannen voorop? Waarom nemen vrouwen de achternaam van hun man aan? Bestaat er seksisme in naamgebruik? Lees verder What’s in a name?

Hoffelijkheid

Blij zijn als je hoffelijke vriend de deur voor je open houdt? Ik raak altijd lichtelijk verward door dit vriendelijke gebaar. Ook omdat mannen op hun beurt in de war raken als ik hen voor wil laten gaan. Wat is hier aan de hand?

Hoffelijkheid – hoe goed bedoeld ook – is vaak een vorm van seksisme. Heel subtiel weliswaar, maar daarom zeker zo fnuikend. Het werkt versluierend. Tegen openlijk en grof seksisme kun je je makkelijker verweren, maar op subtiel seksisme is moeilijk de hand te leggen, het spreekt je aan op een ander – onbewust – niveau van bewustzijn.

Lees verder Hoffelijkheid

Verander je brein door je lichaamshouding

De fysiotherapeut suggereerde dat ik in een vorig leven mannequin ben geweest. Hoewel mijn houding verre van elegant is, heb ik wel een typisch vrouwelijk standje. Mannen staan, zitten en lopen anders dan vrouwen. Mannen nemen meer ruimte, ook letterlijk door zich groter en breder te maken.

Lichaamshouding

Een indrukwekkend onderzoek naar lichaamshouding werd in de jaren zeventig uitgevoerd door Marianne Wex. Zij nam duizenden foto’s van mannen en vrouwen op Duitse stations en deed dit onopvallend vanaf een ander perron. Deze foto’s geven een overtuigend beeld van de manier waarop mannen ruimte innemen. Ze maken zich groter door breeduit te zitten, wijdbeens te staan en de voeten naar buiten te spreiden. Vrouwen laten een andere houding zien: ze maken zich zo klein mogelijk en houden alle lichaamsdelen dicht bij elkaar. Mannen stralen met hun houding gezag en zekerheid uit, vrouwen onbeduidendheid. Als je mannen een vrouwelijke pose laat aannemen en vrouwen een mannelijke, wordt pas goed duidelijk hoe sterk vrouwelijkheid en mannelijkheid met lichaamshouding zijn verweven. Lees verder Verander je brein door je lichaamshouding

Hormonen – mythen & feiten

John Gray – de man die denkt dat vrouwen van venus komen en mannen van mars -, heeft het niet zo begrepen op werkende vrouwen. Een vrouw maakt tijdens een werkdag buitenshuis meer testosteron aan dan goed voor haar is. Dat geeft stress en om die stress te verminderen moet ze gaan zorgen en poetsen. Daardoor maakt ze oxytocine aan – het zogenoemde knuffelhormoon – en dat verlaagt haar testosteron.

Het vervelende met de boeken van Gray is dat hij zelden zijn bronnen vermeldt, zodat een en ander niet na te zoeken is, maar ik maak me sterk dat je met stofzuigen je oxytocine op peil zou kunnen krijgen, zelf word ik daar niet bepaald gelukkig van.

Volgens Gray is de traditionele vrouwenrol hormonaal gezien beter voor vrouwen, want moderne vrouwen hebben een tekort aan oxytocine. Werkende vrouwen zijn niet meer uit de samenleving weg te denken, maar  daarnaast moet zij zich dus wijden aan huishouden en zorg. Dat veel vrouwen ongelukkig worden van dit huishoudelijke werk, komt niet bij Gray op. Ze moet niet zeuren, maar poetsen. En als ze daarnaast zo nu en dan iets leuks doet met haar vriendinnen, dan moet het lukken.

Lees verder Hormonen – mythen & feiten